T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı

İKLİMSU | İklim Değişikliğinin Su Kaynaklarına Etkisi Projesi

Su Yönetimi Genel Müdürlüğü

Proje

İklim Değişikliğinin Su Kaynaklarına Etkisi Projesi ile iklim değişikliğinin Türkiye’deki yüzeysel sular ve yeraltı sularına su havzaları bazında etkisinin tespiti ve uyum faaliyetlerinin belirlenmesi hedeflenmiştir. Hızlı nüfus artışına bağlı olarak artan su ihtiyacına karşın, uygun kaynak varlığının azlığı ve gün geçtikçe gelişen sanayi ve tarımsal faaliyetlere paralel olarak ortaya çıkan aşırı kullanım, yer altı su rezervlerindeki düşüşler ve kirlilik oluşumu nedenleriyle yaşanan sorunlar, su ile ilgili uzun vadeli ve havza bazlı bir planlamayı zorunlu kılmaktadır. Bu nedenle Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Su Yönetimi Genel Müdürlüğü, Taşkın ve Kuraklık Yönetimi Dairesi Başkanlığı tarafından iklim değişikliğinin yüzey ve yer altı sularına havza bazında etkisinin tespit edilmesi ve uyum faaliyetlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. 25 nehir havzası için gerçekleştirilen çalışmaların projeksiyon dönemi 2015 ve 2100 yılları arasını kapsamaktadır.
 

İklim Değişikliğinin Su Kaynaklarına Etkisi Projesi ile iklim değişikliğinin yüzeysel sular ve yeraltı sularına su havzaları bazında etkisinin tespit edilerek ve uyum faaliyetleri belirlenmiştir. Projenin uygulama alanı tüm Türkiye’yi kapsayan 25 nehir havzası olup projeksiyon dönemi 2015 ve 2100 yılları arasını kapsamaktadır.

İklim Değişikliğinin Su Kaynaklarına Etkisi Projesi kapsamında yapılmış başlıca çalışmalar:

  • Tüm havzalarda 3 küresel iklim modeli ve RCP4.5 ve RCP8.5 salım senaryoları ile bir bölgesel iklim modeli çalıştırılarak iklim değişikliği projeksiyonları hazırlanmıştır. Model çıktılarıyla tüm havzalar ölçeğinde sıcaklık, yağış, buharlaşma ve akış projeksiyonları oluşturulmuştur. 
  • İklim projeksiyonları çıktıları ile bir hidrolojik model çalıştırılarak havzadaki yüzey akışı verileri belirlenmiştir. Hidrolojik modelleme yaklaşımı ile yağış değerleri akış değerlerine çevrilmektedir. Bunu takiben havzadaki belirleyici nehir sistemi boyunca ve yan kollarındaki yüzey su kapasitesi belirlenmiştir. Ayrıca, yeraltı su potansiyeli verileri ve iklim değişikliği projeksiyonları sonuçları dikkate alınarak projekte edilen dönemler için (2015-2100) havzalar özelinde yeraltı su potansiyeli miktarları hesaplanmıştır. 
  • Hidrolojik model çıktıları ile bir hidrolik model çalıştırılarak, akış değerleri havzadaki belirleyici nehir sistemi boyunca ve yan kollarındaki su seviyesi değerlerine çevrilmiştir. 
  • Tüm havzalarda su potansiyeli modelleme çalışmalarının yapılarak, yeraltı ve yüzey suyu için iklim değişikliği etkisiyle hidrometeorolojik verilerdeki değişimler çerçevesinde su potansiyeli hesaplanmıştır.
  • İklim değişikliğinin su kaynakları açısından 3 havzada sektörel etki analizi (içme suyu, tarım, sanayi, ekosistem ana sektörleri için) çalışmaları yapılmıştır. 
  • Tüm havzalar göz önünde bulundurularak iklim değişikliğinin su kaynaklarına olumsuz etkilerinin bertarafı için uyum faaliyetleri önerileri geliştirilmiştir.

Proje kapsamında üretilen tüm verileri içeren bir “İklim Su Veri Tabanı” oluşturulmuştur.



 

Proje Metodolojisi

 

 

 

 

Proje Amacı ve Temel Bilgiler

Proje kapsamında yürütülmüş olan çalışmalar aşağıda daha detaylı olarak sunulmaktadır.

İklim Değişikliği Projeksiyonları
Proje kapsamında yapılan iklim projeksiyonları 2015-2100 yılına kadarki dönemi kapsamaktadır. Ayrıca, 1961-2000 yılları karşılaştırma dönemi olarak seçilmiş olup, bu periyot içinde kalan ve veri varlığı açısından referans dönemi olmaya en uygun 30 yıllık dönem (1971-2000) karşılaştırma dönemi olarak seçilmiştir. Karşılaştırmalar 10’ar yıllık periyotlar için yapılmıştır. 


Tüm Türkiye’yi kapsayacak şekilde, Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC)’nin 5. Değerlendirme Raporunun tabanını oluşturan CMIP5 arşivinden seçilmiş üç küresel modelin çıktılarıyla ve RCP4.5 ve RCP8.5 salım senaryoları ile bir bölgesel iklim modeli çalıştırılmaktadır. Proje kapsamında çalışılan küresel iklim modelleri;

 

 

  • HadGEM2-ES
  • MPI-ESM-MR
  • CNRM-CM5.1’dir.


Model çıktılarıyla Türkiye’deki 25 nehir havzası ölçeğinde sıcaklık, yağış, buharlaşma ve akış projeksiyonları oluşturulmuştur. Bölgesel iklim modeli, hidrolojik modellemeye temel teşkil edecek şekilde en az 10x10 km çözünürlükte çalıştırılmıştır. 


Hidrolojik ve Hidrolik Modelleme Çalışmaları ile Yeraltı Su Potansiyeli ve Yüzeysel Su Seviyelerindeki Değişimin Tespiti
İklim modellerinin çıktılarıyla hidrolojik ve hidrolik modeller çalıştırılmakta; havzadaki yüzey akışı, su derinliği verileri belirlenmektedir. Veri varlığında tüm modeller son 40 yıllık verilerle çalıştırılmıştır. Projeksiyonlar 2015-2100 yılına kadarki dönemi kapsamaktadır.

Hidrolojik modelleme yaklaşımı ile yağış değerlerine bağlı akış değerlerine belirlenmekte; hidrolik modelleme yaklaşımı kullanılarak akış değerleri havzadaki belirleyici nehir sistemi boyunca ve yan kollarındaki su seviyesi değerlerine çevrilmektedir. Bunu takiben havzadaki belirleyici nehir sistemi boyunca ve yan kollarındaki yüzey su kapasitesi belirlenmiştir. Hidrometeorolojik etüdleri takiben yer altı su potansiyeli belirlenmiştir. Tarihsel verilerle kalibrasyon, en az 3 havzada yapılmıştır. 

Hidrolojik modelleme çalışmasında SWAT (Soil and Water Assessment Tool I) Modeli kullanılmakta olup; göl, gölet ve baraj göllerinin hidrolojik modelleme sürecine dahil edilebilmesi ve hidrolojik modelin iyileştirilmesi amacıyla WEAP (Water Evaluation and Planning System) Modelinden faydalanılmıştır. Hidrolik modelleme çalışmalarında ise, havza ölçeğinde HEC-RAS (Hydrologic Engineering Centers River Analysis System) modeli kullanılarak iklim değişiminin etkisindeki debi-su seviyeleri arasındaki ilişkiyi hesaplanmışve yüksek akımlar belirlenmiştir.
 

Hidrojeoloji çalışmaları kapsamında tüm Türkiye’deki havzalar bazında akifer ortamları jeolojik ve hidrojeolojik olarak tanımlanmıştır. Mevcut yer altı su potansiyeli verileri ile iklim değişikliği projeksiyonları sonucunda değişen yağış, buharlaşma ve sıcaklık verileri eklenerek projekte edilen dönemler (2015-2100) için havzalar özelinde yer altı su potansiyeli miktarları hesaplanmıştır. Türkiye’nin statik yeraltı suyu rezervi ilk defa bu proje kapsamında hesaplanmıştır. Dinamik ve statik rezervin birlikte değerlendirilmesi ile yeraltı su seviyesindeki olası değişimler hesaplanabilmektedir.

Su Potansiyeli Modelleme Çalışmaları
İklim projeksiyonları sonucunda ortaya çıkan veriler ışığında, tüm havzalarda yüzey ve yer altı su kaynaklarının mevcut durumu ve projekte edilen dönemler için tahmin edilen durumu dikkate alınarak su potansiyeli modelleme/hesaplama çalışması gerçekleştirilmiştir. Su potansiyeli hesaplama çalışmaları 2015- 2100 yılına kadarki dönemi kapsamaktadır. 

Çalışmalar kapsamında yer altı ve yüzey suyu için iklim değişikliği etkisiyle hidrometeorolojik verilerdeki değişimler çerçevesinde su potansiyeli hesaplanmıştır. Muhtemel su açığı hesaplanırken, aynı zamanda bölgesel nüfus artışı eğilimi ve havza özelinde bilinen önemli yatırım planları (OSB kuruluşu vb.) dikkate alınmıştır.

Sektörel Etki Analizi Çalışmaları
Sektörel etki analizi çalışmaları kapsamında 3 havzada içme suyu, tarım, sanayi, ekosistem ana sektörleri için etkilenme seviyeleri belirlenmiştir. Ana sektörler için etkilenme seviyelerinin sayısallaştırılmasını sağlayan bir değerlendirme sistematiği oluşturulmuştur. Bu sistematik her havzanın her sektörden etkilenme şiddetini en az 4 sınıfta değerlendirebilecek şekilde sonuç vermektedir. Bu sınıflandırma “az etki, orta etki, yüksek etki, çok yüksek” sözel ifadeler veya puanlama sistemidir. 

Uyum Faaliyetlerinin Belirlenmesi
Türkiye’deki 25 nehir havzası göz önünde bulundurularak iklim değişikliğinin su kaynaklarına olumsuz etkilerinin önlenebilmesi için uyum faaliyetleri önerileri geliştirilmiştir. Asgari 30 uyum faaliyeti incelenmiş olup, içme ve kullanma suyu, tarım, sanayi ana sektörlerinin her biri için en az 3'er faaliyet incelenmiştir. Her bir uyum faaliyeti için faaliyetin hangi sektörlerde uygulanabileceği, tahmini uygulama maliyetleri, dünyadaki yaygınlığı, dezavantajları ve uygulamada karşılaşılabilecek sorunlar belirlenmiştir. 

İklim Veri Tabanı’nın Oluşturulması

Proje çalışmalarında üretilen iklim projeksiyonları ve hidrolojik projeksiyonlar, üretilen tüm veriler (sıcaklık, hidro-meteorolojik, topoğrafik vb.) proje kapsamında oluşturulan CBS tabanlı “İklim Veri Tabanına (İVT)”ne işlenmiştir.

 

Copyright © 2014 İklim Değişikliğinin Su Kaynaklarına Etkisi Projesi